Reguły rozeznawania powołania do kapłaństwa służebnego

Poznanie natury i misji kapłaństwa służebnego jest niezbędnym warunkiem, a jednocześnie bezpiecznym przewodnikiem i decydującym bodźcem do rozwoju duszpasterskiej działalności Kościoła, zmierzającej do budzenia i rozeznawania powołań kapłańskich oraz formacji kandydatów do posługi kapłańskiej.

Jan Paweł II

Można zauważyć, odwołując się do świadectw biblijnych (zob. Iz 6,1-13; Jr 1,4-9; Ez 2,1-3,15; Mt 4,18-22; 10,1-16; 9,9-13; Mk 1,16-20; 3,13-19; Łk 5,4-11; 6,12-16; J 1,35-51), iż powołania prorockie i apostolskie są zwiastunem powołania do kapłaństwa służebnego w Kościele. Objawiają one tajemnicę spotkania Boga z człowiekiem. Jednocześnie przedstawiają one obraz osoby powołanej, z całym bogactwem historii jej życia i z niepowtarzalną specyfiką jej osobowości, odsłaniającą się w konkretnych pragnieniach, decyzjach i postawach. Powołanie jest darem Boga dla człowieka, jednocześnie darem człowieka dla Boga. Powołany może z różnych względów nie przyjąć tej szczególnej łaski (zob. Łk 9,57-62), ale także Bóg może tej łaski udzielić tylko wybranym przez siebie osobom (zob. Mk 3,13).

Powołanie do kapłaństwa jest spotkaniem się dwóch wolności, Boskiej i ludzkiej, dlatego w tej szczególnej relacji potrzebna jest ogromna subtelność ze strony innych osób, które nie mogą w jakikolwiek sposób ograniczyć autonomii pragnień i decyzji człowieka powołanego przez Boga. W przestrzeni ludzkiej wolności poszukującej woli Boga powołany niejednokrotnie może doświadczać wewnętrznych ciemności wypełnionych lękiem, niepewnością i osamotnieniem.

Jedynym światłem na drodze jego poszukiwań będzie zawsze osobiste doświadczenie Bożej Miłości, która podtrzymywać będzie i jednocześnie wzmagać pragnienie kapłaństwa. Boże, co mam czynić? To pytanie towarzyszy nieustannie człowiekowi odkrywającemu dar powołania do kapłaństwa, stając się jednocześnie jego modlitwą serca. Jaką może mieć pewność, że jego pragnienie nie jest tylko osobistą inspiracją lub ideą pochodzącą od innych życzliwych osób, krewnych, przyjaciół i duchownych?
W jaki sposób może rozeznać autentyczność swojego powołania?

Rozeznawanie powołania jest jedną ze sztuk duchowości chrześcijańskiej. Jej znawcami są osoby dojrzałe duchowo, które pokornie i z osobistym wewnętrznym zaangażowaniem, współpracują z Duchem Świętym. Wychowawcy seminaryjni, spowiednicy i kierownicy duchowi, wsłuchując się w Słowo Boże i w słowo powołanego, mogą, dzięki nadprzyrodzonej mądrości udzielonej przed Ducha Prawdy, pomóc w odkrywaniu planu Boga i w weryfikacji autentyczności powołania oraz w jego realizacji. Pomoc osoby doświadczonej duchowo jest bardzo istotna, gdyż młody chrześcijanin odkrywający dar powołania nie zawsze jest zdolny do samodzielnego rozeznania woli Bożej, czasami z różnych powodów zagłusza w swym sercu delikatny głos Boga, bądź utożsamia go z własnymi pragnieniami i ambicjami.

Ojciec Święty Paweł VI w przemówieniu z 5 maja 1965 roku zwrócił uwagę, że wołanie Boga wzywające do kapłaństwa, objawia się jako akt łaski Ducha Świętego, który delikatnie i zarazem stanowczo wzbudza w sercu powołanego wewnętrzną fascynację kapłaństwem, jednocześnie jako akt prawny Kościoła hierarchicznego, który weryfikuje i potwierdza osobiste doświadczenie powołanego. W tym kontekście rozeznanie i akceptacja powołania dokonują się równocześnie w wymiarze wertykalnym i horyzontalnym życia chrześcijańskiego, między powołanym a Bogiem i między powołanym a Kościołem. Powołanie "wewnętrzne" i "zewnętrzne" są jednym i tym samym powołaniem. Ewentualna sprzeczność jaka mogłaby zaistnieć między nimi świadczy o braku powołania do kapłaństwa funkcyjnego w Kościele.

Sobór Watykański II w Dekrecie o posłudze i życiu kapłanów "Presbyterorum ordinis" wyjaśnia naturę powołania "wewnętrznego": "Tego zaś głosu wołającego Pana nie należy żadną miarą tak oczekiwać, jak gdyby miał on dojść do uszu przyszłego prezbitera w jakiś nadzwyczajny sposób. Należy go bowiem pojąć i osądzić raczej ze znaków, przez które wola Boża staje się wiadoma na co dzień roztropnym chrześcijanom" (PO 11). Nie można wykluczyć w niektórych sytuacjach nadzwyczajnej ingerencji Boga w życie człowieka, gdyż nigdy nie należy ograniczać zakresu i form działania Jego łaski. Świadectwa powołanych, które mogą ją potwierdzać należy zweryfikować odwołując się do zasad rozeznawania darów charyzmatycznych.

W perspektywach charyzmatyczno - hierarchicznej, subiektywno - obiektywnej i wewnętrzno - zewnętrznej, w których objawia się idea powołania do kapłaństwa, można wyróżnić następujące reguły rozeznawania tego stanu życia, które odwołują się do doświadczenia duchowego, predyspozycji naturalnych i nadprzyrodzonych powołanego i do zasad prawnych obowiązujących w Kościele:

Jeżeli obraz życia kapłańskiego, przedstawiony za pośrednictwem powyższych reguł, jest przyjęty przez powołanego w wewnętrznej wolności, radości i pokoju serca, oznacza to, iż posiada on łaskę powołania do kapłaństwa służebnego w Kościele rzymsko-katolickim. Natomiast pewne zastrzeżenia z jego strony i brak akceptacji powyższych zasad mogą negować autentyczność jego powołania i być przyczyną późniejszych problemów i trudnych do przezwyciężenia kryzysów.

W Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku odnajdujemy zasady jurydyczne przedstawiające kryteria, które musi spełniać powołany do kapłaństwa hierarchicznego. Pozwalają one zweryfikować wiarygodność i autentyczność powołania kapłańskiego i ewentualnie określić jego eklezjalną wartość, powołania rodzącego się w Kościele i przeznaczonego do misji Kościoła w świecie:

Kan. 241 - § l. Do wyższego seminarium biskup diecezjalny powinien przyjmować jedynie tych, którzy, biorąc pod uwagę ich przymioty ludzkie i moralne, duchowe i intelektualne, ich zdrowie fizyczne i psychiczne, jak również szczerą wolę, wydają się być zdolni do oddania się na stałe świętym posługom.
   § 2. Zanim zostaną przyjęci, winni przedstawić dokumenty przyjęcia chrztu i bierzmowania oraz inne, które są wymagane przez program kształcenia kapłańskiego.
   § 3. Jeśli chodzi o wydalonych z innego seminarium lub instytutu zakonnego, wymaga się ponadto zaświadczenia właściwego przełożonego, zwłaszcza o przyczynie ich wydalenia lub odejścia.

Kan. 1026 - Wyświęcić można tylko tego, kto cieszy się należytą wolnością. Nie wolno zmuszać do przyjęcia święceń w jakikolwiek sposób i dla jakiejkolwiek przyczyny, ani kanonicznie odpowiedniego odwodzić od ich przyjęcia.

Kan. 1029 - Do święceń należy dopuszczać jedynie tych, którzy - według roztropnej oceny własnego biskupa albo kompetentnego przełożonego wyższego - po rozważeniu wszystkich okoliczności, mają nieskażoną wiarę, kierują się prawidłową intencją, posiadają wymaganą wiedzę, cieszą się dobrą opinią, mają nienaganne obyczaje, wypróbowane cnoty, jak również inne przymioty fizyczne i psychiczne, odpowiadające przyjmowanemu święceniu.

Kan. 1037 - (...) kandydaci do prezbiteratu, nie powinni być dopuszczeni do diakonatu, zanim w przepisanym obrzędzie nie oświadczą publicznie wobec Boga i Kościoła, że podjęli obowiązek celibatu (...)

Kan. 1040 - Zabrania się przyjęcia święceń tym, którzy są związani jakąkolwiek przeszkodą, czy to stałą, która nazywa się nieprawidłowością, czy też zwykłą. Można podlegać jedynie tym przeszkodom, które są wymienione w niżej podanych kanonach.

Kan. 1041 - Do przyjęcia święceń nieprawidłowymi są:    1. kto podlega jakiejkolwiek formie amencji lub innej chorobie psychicznej, na skutek której - po zasięgnięciu opinii biegłych - jest uważany za niezdolnego do właściwego wykonywania posługi;    2. kto popełnił przestępstwo apostazji, herezji lub schizmy;    3. kto usiłował zawrzeć małżeństwo, nawet tylko cywilne, bądź sam związany węzłem małżeńskim albo święceniami lub wieczystym publicznym ślubem czystości, bądź też z kobietą związaną ważnym małżeństwem lub takim samym ślubem;    4. kto popełnił dobrowolne zabójstwo albo spowodował spędzenie płodu, gdy skutek nastąpił, oraz wszyscy pozytywnie współdziałający;    5. kto poważnie i z rozmysłem zranił siebie lub innego albo usiłował odebrać sobie życie;    6. kto wykonał akt święceń zarezerwowany mającym święcenia biskupie lub prezbiteratu, albo nie mając tych święceń, albo nie mogąc go wykonać na skutek zakazu wynikającego z jakiejś kary kanonicznej deklarowanej lub wymierzonej.

Kan. 1042 - Zwykłą przeszkodą, nie pozwalającą przyjąć święceń, są związani:
1. mężczyzna żonaty, chyba że jest zgodnie z prawem przeznaczony do stałego diakonatu;
2. kto sprawuje urząd lub zarząd zakazany duchownym na mocy Kan. 285 i 286, związany z obowiązkiem rozliczenia się, dopóki nie uwolnił się na skutek złożenia urzędu lub zarządu i związanych z nim rozliczeń;    3. neofita, dopóki według oceny ordynariusza nie został dostatecznie utwierdzony.

Kan. 1045 - Nieznajomość nieprawidłowości oraz przeszkód nie uwalnia od nich.

Kan. 1046 - Nieprawidłowości i przeszkody zwielokrotniają się z różnych ich przyczyn, nie zaś na skutek powtarzania tej samej przyczyny, chyba że chodzi o nieprawidłowość pochodzącą z dobrowolnego, zabójstwa lub skutecznego przerwania ciąży.

Kan. 1047 - § 1. Jedynie Stolica Apostolska może dyspensować od wszystkich nieprawidłowości, jeśli fakt, na którym się opierają, został wprowadzony na forum sądowe.    § 2. Jej również jest zarezerwowane dyspensowanie od następujących nieprawidłowości i przeszkód do przyjęcia święceń:    1. od nieprawidłowości, wypływających z publicznych przestępstw, o których w Kan. 1041, nn. 2 i 3;    2. od nieprawidłowości z przestępstwa, czy to publicznego, czy tajnego, o którym w Kan. 1041, n. 4;    3. od przeszkody, o której w Kan. 1042, n. 1.
   § 3. Stolicy Apostolskiej jest również zarezerwowane dyspensowanie od nieprawidłowości do wykonywania przyjętego święcenia, o których w Kan. 1041, n. 3, tylko w wypadkach publicznych, oraz w tymże kanonie, n. 4, także w wypadkach tajnych.
   § 4. Od nieprawidłowości i przeszkód nie zarezerwowanych Stolicy Świętej może dyspensować ordynariusz.

Przedstawione reguły można streścić w trzech podstawowych elementach określających powołanie kapłańskie: pragnienie życia kapłańskiego zrodzone w wolności, zdolność do wypełnienia misji kapłańskiej i akceptacja osoby powołanej przez hierarchię Kościoła. Mogą one pomóc w rozeznaniu powołania kapłańskiego, zarówno tym, którzy, doświadczając wewnętrznych inspiracji do kapłaństwa, szczerze szukają woli Bożej, jak i tym wszystkim, którzy w Kościele są odpowiedzialni za weryfikację powołania. Należy jednak pamiętać, że najbardziej doświadczonym przewodnikiem w rozeznawaniu powołania do kapłaństwa jest Duch Święty, który wzbudzając w sercach wierzących łaskę życia kapłańskiego, podtrzymuje ją, pozwala jej dojrzewać i kształtuje na obraz i podobieństwo życia Jezusa Chrystusa, Kapłana, Pasterza i Nauczyciela. Niech zatem przełożeni kościelni i kandydaci do kapłaństwa wzywając Ducha Świętego inspirują się zawsze światłem Jego mądrości.